vrijdag 18 mei 2018

Een week in Friesland

Onlangs was ik weer een poosje in Friesland. Het weer was prima, de fluitekruid bloeide uitbundig en de trekkers reden af en aan om het gras binnen te halen of om de mest in de grond te injecteren. Op de eerste dag van mijn verblijf was ik op de fiets richting Raerd gegaan om te kijiken of de kerk daar de moeite waard was om getekend te worden. Echter, halverwege kreeg ik een klapband en er zat niets anders op om maar weer naar Poppenwier te lopen. Eerst maar eens gaan zitten. Het viel me ineens op dat er ook in Friesland elektriciteitsleidingen boven de grond lopen, net als in Amerika. Om zoonlief een plezier te doen heb ik deze dan ook maar getekend. Met rietpen en bister.
Het was zondag toen mijn band klapte en de fietsenmaker in Akkrum was pas dinsdag open, vandaar dat ik maar in het dorp bleef om een tekening te maken. De Fiskersteech is een pittoresk plaatje van bijeengeklonterde huisjes.
Mijn broer was zo lief om op zoek te gaan naar een band voor mijn fiets en die er ook om te leggen, dus op woensdag kon ik op weg naar de Sneekermeer. Ik bleef na 2 kilometer toch weer steken in Tersoal. Ik heb het kerkje vorig jaar ook getekend, maar ik kon aan deze kant door de elzenhaag het kerkhof zien en dat gaf een heel ander beeld.
Diezelfde ochtend was ik overigens eerst weer richting Raerd gefietst om een foto te maken van de tekening en de plek waar ik getekend had.



Onderweg had een trekker mooie patronen van het gras gemaakt, dat ook vastgelegd moest worden. Dit is op de Poppenwiersterdyk
Vanaf Tersoal richting Sneekermeer. Onderweg kom ik langs Klein Wieren, de boerderij die ik ook al eens vastgelegd heb in de afgelopen jaren. De boerderij is 2 jaar geleden afgebroken en helemaal opnieuw weer opgebouwd. Langs de Bûtlânswei naar de Mardyk. Daar op de hoek van de Grienedyk staat een huisje dat ik ook al diverse keren getekend en geschilderd heb. Het huisje heeft de luiken altijd gesloten als ik daar kom en het lijkt alsof er nooit iemand komt. Maar het gras is altijd gemaaid en de wilgen geknot. Geheimzinnig...
Voorbij dit huisje kom ik dan uiteindelijk bij een plek aan de Sneekerweer, waar je makkelijk bij het water kunt komen. Ook daar heb ik al een aantal schilderijen en tekeningen gemaakt. In de volksmond heet het de Baai van Terherne.
Dit is maar een klein tekeningetje, A6, om net als de tekening van de Bûtlânswei wat materiaal uit te proberen.

De tekeningen zijn op verschillende dagen gemaakt, maar geven ongeveer weer welke fietstocht ik vaak maak. Vanaf de Baai van Terherne kun je doorfietsen, een sluisje oversteken (die tekening moet ik nog maken) en daarna kom je op een plek waar je  een pontje kunt nemen naar Terherne.. Dat scheelt 10 kilometer fietsen. De dag dat ik er was voer de pont niet en ben ik doorgefietst langs het Prinses Margrietkanaal naar De Oude Schouw.
De Oude Schouw is een pleisterplaats aan het water, vlak bij de brug van de provinciale weg van Jirnsum naar Akkrum. Een prachtige plaats om te zitten. Er komt van alles voorbijvaren, zowel beroepsvaart als pleziervaart.
De laatste zaterdag van mijn verblijf ben ik met de Urban Sketchers Friesland in een van de 11 steden gaan tekenen: Hindeloopen. We troffen het: het was ook net de dag van de Oldtimers elfstedentocht en de Elfsteden Marathon. Druk, druk. Ik zat bij de oude sluis op de drukste plek van de stad.
Een beetje dom natuurlijk, maar het is wel de plek waar de meeste foto's van Hindeloopen gemaakt worden.
Een half uur voordat we elkaar weer zouden ontmoeten voor de 'Show and Tell' ben ik op de dijk gaan zitten, met uitzicht op de Oude Kerk van Hindeloopen. Eigenlijk helt de toren een beetje naar links. Moet ik nog maar eens overdoen.





dinsdag 17 april 2018

De Hang van Laaksum

Op 1 januari van dit jaar besloot ik na lange tijd weer eens in Laaksum te gaan kijken. Ik kwam daar in de loop der jaren regelmatig, omdat het er zo lekker stil is en absoluut niet toeristisch. Er is ook weinig vertier. Je vindt er een recreatieveldje en er staat een veredelde patattent. Je kunt gebakken vis en patat krijgen en, als je het lief vraagt, ook nog een pilsje erbij.
Ik zat met mijn rug tegen het houten hokje aan, net uit de wind met een dikke muts en een donsjack. Op die manier was het nog net uit te houden. Jan de Vries, de visser van het bootje dat ik hier getekend heb, kwam nog even langs voor een praatje. Er kwamen nog een paar mensen een frisse neus halen, de paptattent was dicht. Op de achtergrond van deze tekening staat De Hang, de voormalige visafslag/zoutloods/rokerij. In mijn vorige verslag heb ik al verteld over de schilderijen van Willem Althuis die De Hang vereeuwigd heeft. Ik heb me toen voorgenomen om eens uit te zoeken hoe het zit met deze bouwval en of er iets aan te doen is.
Op 1 april dit jaar kwam ik terug en het was me duidelijk dat het gebouwtje nu echt in slechte staat was, want er stond een Heras hekwerk omheen. Dat is vaak een verzekeringskwestie: men kan kan gewond raken als men het gebouw betreedt en dan is de eigenaar aansprakelijk.
Internet is een gemakkelijk en snel medium om aan informatie te komen en ik heb nu de feiten wel op een rijtje:
Het laatste bericht dat ik tegenkwam was van Omrop Fryslân. Het dateert van 14 juli 2016 en heeft als kop: Oude zoutloods van Laaksum wordt definitief viswinkel. Ik citeer: "De oude zoutloods in het haventje van Laaksum aan het IJsselmeer wordt een viswinkel. Verder zal er kleinschalige horeca worden toegestaan. De raad van Súdwest-Fryslân heeft daar donderdagavond een besluit over genomen. De werkgroep Historisch Warns had liever een vissersmuseum in het gebouw gehad.
De zoutloods, die eerder ook dienst deed als visafslag is eigendom van de familie Smits uit Stavoren. Het is een monument en mag daarom niet worden gesloopt.
Geschiedenis zoutloods
De voormalige zoutloods ‘De Hang’ is in 1925 gebouwd in de haven van Laaksum aan het IJsselmeer. Het pand is gebruikt om aal te zouten en te roken. Ook werd er vis verhandeld. De loods is gebouwd van kalksteen en is daarom bijzonder als monument. De eigenaar wil het verouderde gebouw restaureren naar de originele staat. Daardoor zou de geschiedenis van het gebouw weer zichtbaar blijven.
Willem van Althuis
Zoutloods ‘De Hang’ is ook nationaal bekend geworden doordat de Friese schilder Willem van Althuis een aantal schilderijen van het gebouw heeft gemaakt. Tussen 1976 en 1985 maakte hij negentien ‘Laaxum’-schilderijen." Tot zover dit citaat.
Ik vond nog een ouder bericht (waarschijnlijk uit 2013), waaruit duidelijk wordt, wie zich er allemaal tegenaan bemoeit. "Het pand is in eigendom van de erfgename van de visrokerij en het perceel is van het Wetterskip Fryslân. De zoutloods wordt gebruikt als opslag en verder niet onderhouden. Het is overgeleverd aan de elementen en in staat van verval.
November 2013 wordt de ‘Werkgroep Cultuurhistorisch Erfgoed Warns, Skarl, Laaxum’ opgericht, met als doel om het pand in goede bouwkundige staat terug te brengen. De Werkgroep wil het pand graag snel restaureren en heeft al een paar pogingen gedaan om het pand in een stichting onder te brengen, maar daar voelt de eigenaar niets voor. Deze wil het liefst een horecabestemming in het gebouw zien, echter dit is in strijd met de regels in het vigerende bestemmingsplan. Heemschut Fryslân gaat in overleg met de werkgroep proberen het gestrande proces weer nieuw leven in te blazen en wil daarna in overleg treden met de gemeente Súdwest Fryslân en de eigenaar."
Toen de gemeente Warns nog bestond (dat nu onderdeel is geworden van de gemeente Súdwest Fryslân) is De Hang een gemeentelijk monument geworden en mag er in feite niets anders mee gebeuren dan dat het in oude staat hersteld wordt. Uit het vorige bericht maak ik nu op de dat het bestemmingsplan inmiddels gewijzigd is en mag er een viswinkel in komen (waar je natuurlijk ook een visje kunt eten. Dat zullen de buren aan de overkant niet leuk vinden).
De laatste twee tekeningen dateren van 9 en 10 april 2018. Ik heb de loods op 9 april getekend en de volgende dag (voor het eerst in mijn T-shirt) het hek er omheen getekend met een acrylstift van Derwent. Omdat het zo lekker buiten was, heb ik met toen omgedraaid en het haventje met het spiegelgladde water getekend. Jan de Vries was bezig de onderkant van een roeiboot6 te schilderen en zijn broer Joop was bezig op hun visserschip zelf.Het was wat heiig weer.

woensdag 4 april 2018

Graphic Recordings in Kampen

Op 17 maart toog ik naar Kampen om in de eerste instantie de tentoonstelling Graphic Recordings te gaan bekijken. Vooral omdat de urban sketcher Jeroen Janssen uit Gent daar aan mee deed. Bovendien was ik wel nieuwsgierig hoe de 'getekende journalistiek' er op deze expositie uit zou komen. Er zijn meer urban sketchers die aan 'journalling' doen. Zelfs het (Amerikaanse) leger maakt gebruik van tekenverslagen. Om in stijl te blijven, illustreer ik dit verslag met tekeningen. Op de een of andere manier worden de obligate trein-tekeningen toch altijd anders. Bovendien was ik in no-time in Zwolle om over te stappen op het boemeltje naar Kampen. Nauwelijks tijd om wat in te kleuren.
Een lege trein, de volgende dag kon men met een boekenweek geschenk gratis reizen. Meisje met gaten in haar broek.

Vanuit het station ga je over de brug van de IJssel naar de oude stad en je loopt recht op het Stedelijk Museum af.
Tijd voor de lunch. In veel musea kom je vrijwilligsters tegen, maar het valt me op dat vooral in de streekmusea het altijd van die aardige, moederlijke types zijn. Het lijkt wel of ze de erwtensoep zelf gemaakt hebben. Ik vond dat ik mijn lunch moest tekenen en kwam toen ook bij de placemats waar de beroemde Kampenaren op afgebeeld zijn. Toen ik dat op Facebook zette, werd ik gecorrigeerd door het museum.
Ik heb beloofd dat ik de correcte namen hier ook nog zal neerzetten: Op de placemat staan:
- Lambert Wicher Ebbinga (v.m burgemeester, https://nl.wikipedia.org/wiki/Lambert_Wicher_Ebbinge)
- Abraham Vestrinck (v.m. burgemeester, https://www.entoen.nu/.../salland/kampen/abraham-vestrinck)
- Johannes B. van Heutsz (https://en.wikipedia.org/wiki/J._B._van_Heutsz)
- Riek Veldhuis - Abma (geportretteerd als 'Weesmeisje', een schilderij dat onderdeel is van onze vaste presentatie)
- Gait Berk (https://nl.wikipedia.org/wiki/Gait_L._Berk)
- Wijer Beeldsnijder (regent)
- Johanna ter Steege
en de voetballer.....
Jaap Stam! (Steven de Jongh is geboren in Alkmaar, en dat is wat raar in een rijtje 'bekende Kampenaren':)) (Steven de Jong was een foutje van mij).
Marius Bauer
Op de tentoostelling was Marius Bauer (1867 -1932) een verrassing. Een Urban Sketcher avant la lettre. Hij reisde veel rond in de Orient en deed verslag van zijn reizen d.m.v. tekeningen. Die tekeningen werden omgezet in gravures en in de krant gezet.
Verder was er werk van Jules Calis, Gijs Kast, Jeroen Janssen, Aimée de Jongh, Jan Rothuizen en Ytje Veenstra. Ik heb boeken van Jan Rothuizen en Jeroen Jansen. De laatste heb ik vorig jaar op de stripbeurs in Utrecht ontmoet en heb ik het boek Abadaringi gekocht, het beeldverslag van zijn tijd in Rwanda.
Jeroen Janssen 'Doel'
Hij is nu bezig een tweede boek over Doel te maken. Een plaatsje in de buurt van Antwerpen dat voor een groot deel ontruimd is vanwege de optrekkende haven van Antwerpen. Heel veel mensen zijn weggetrokken en de lege huizen die er nog staan, vervallen langzamerhand tot ruînes. Jeroen doet op een prachtige manier verslag van het verval met kleurpotloden en pen.
Voor de beschrijving van de andere exposanten kun je op de site van het museum kijken. De tentoonstelling duurt nog t/m 15 april 2018

dinsdag 13 maart 2018

Urban Sketching in de winter

's Winters is het vaak te koud om buiten te tekenen. De plaatselijke Urban Sketchers afdelingen van de verschillende steden zoeken dan binnenlocaties. Op 21 januari zaten we met zo'n 20 schetsers in Utrecht op de bovenverdieping van de Winkel van Sinkel het uitzicht op de dom, boekwinkel Broeze en stadhuis te tekenen.
Ik ga ook vaak in mijn eentje tekenen. Op 8 februari zong vriend Peter mee met een Purcell Scratch. dat wil zeggen: de hele dag oefenenen en 's middags een uitvoering geven. In dit geval was dat in de K F Hein Foyer van Tivoli/Vredenburg. Het was zo druk dat ik stond te tekenen. Dat gaat heel goed met mijn Outdoor Easel Art Bag. Eerst met Copic markers in grijs, daarna nog wat accenten met zwarte inkt en thuis inkleuren.
De volgende dag had Anne Roos Oosterbaan geregeld dat we bij Grand Café Brinkman in Haarlem konden tekenen. We zaten eerst met 15 schetsers vanaf het (verwarmde) terras de overkant vast te leggen. Na verloop van tijd was de terrasverwarming ook niet meer voldoende en we druppelden langzaam naar binnen
voor de warme soep en koffie. Je kunt in dat café boven zitten en hebt dan een mooi gezicht op de krieoelende massa beneden. Café Brinkman is zo populair bij de winkelende Haarlemmers, dat we na nog een snelle tekening opgestapt zijn (te veel mensen die te veel lawaai produceren) en aan de overkant bij de Hallen nog wat kunst bekeken hebben.

Er gebeurt veel in mijn eigen statsie. Ik ga graag naar Tivoli/Vredenburg en heb altijd mijn schetsboekje en spullen bij me. Op vrijdag zijn er altijd (gratis) lunchconcerten waar studenten van de HKU podiumervaring op kunnen doen. In dit geval was het de Big Band van de HKU met als soliste Tineke Postma op de sopraan sax. Leuke muziek.
Er kwam daarna een hele koude periode. Het vroor hard en er viel wat sneeuw. Vanachter mijn raam heb ik mijn tuintje toen weer getekend. Op de foto is de sneeuw niet meer te zien, want dat was snel verdwenen. Maar op een tekening kun je alles naar je hand zetten en dat heb ik dus ook gedaan. In de eerste instantie met ecoline opgezet, daarna met mijn nieuwe Sailor Fude pen met bruine (watervaste)  inkt de planten en (verdroogde) bloemen in wintervacht en afgejmaakt met droge pastel. Je kunt dan mooi de kleuren, die onder de sneeuw doorschijnen, weergeven.
Op 7 maart brak eindelijk de dag aan dat we weer naar buiten konden, zonder aan je krukje vast te vriezen. Ik ging met Tineke Brouwer naar Amelisweerd en we hebben bij boerderij De Zonnewijzer zitten tekenen. De boer was bezig de plastic hokjes waar de kalveren in vetgemest worden, schoon te spuiten. Er kwamen wat nieuwschierige geitjes bij ons kijken en voor de rest is het een wat troosteloos geheel met zielig plastic kinderspeelgoed op het erf. En ik maar denken dat ze bij Amelisweerd alles biologisch en verantwoord doen. Weer een illusie armer... Ik ga ook geen kalfsvlees meer eten.




donderdag 22 februari 2018

Laaxum

De jaarwisseling heb ik in Friesland doorgebracht. Rustig met een paar vrienden nog een stukje Van het Hek gekeken en om 12 uur de champagne geheven. Daardoor was ik op 1 januari uitgeslapen en zonder kater en besloot ik naar een voor mij favoriete plek in Friesland te gaan: Laaxum. Ik wilde al heel lang daar een tekening maken.
Er stond een straffe wind en ik zat, dik ingepakt, met mijn rug tegen één van de schuurtjes die daar staan. Er was niemand, de patattent was gesloten en het enige visserschip van het dorp lag in het kleine haventje.
De Hang met links Willem van Althuis, omstreeks 1976
In de verte kun je, achter het schip, de voormalige visafslag nog zien. Om mijn verhaal compleet te maken, ga ik nu een stukje van wijlen Joost Zwagerman citeren:

"In 2009 maakte de Werkgroep Cultuurhistorisch Erfgoed Warns Skarl Laaxum bekend dat met spoed moet worden begonnen aan de restauratie van de meer dan 90 jaar oude visafslag van Laaxum, een buurtschap aan de oever van het IJsselmeer in het zuidwesten van Friesland. De zoutloods annex visafslag, beter bekend als de Hang, is in verval. Met de opknapbeurt is ruim 100 duizend euro gemoeid. De schuur moet een visserij- en streekmuseum worden. De burgemeester van het nabijgelegen Warns was in 2009 blij met de inspanningen voor het behoud van het vishok.
Schilderij uit de serie van 14, gemaakt tussen 1976 en 1990
Een belangrijk argument voor het behoud van het vishokje bleef door de Werkgroep ongenoemd. Het is vele malen geschilderd door de Friese grootmeester Willem van Althuis (1926-2005), in schilderijen van telkens hetzelfde formaat, 24 bij 30 centimeter. Veertien schilderijen van Laaxum waren in 2013 te zien op de oeuvre-tentoonstelling van Van Althuis in Museum Belvédère in Heerenveen. Als de Werkgroep uit Laaxum geen resultaat boekt en wanneer het zieltogende gebouwtje tegen de vlakte gaat, knapt de streng tussen Van Althuis' Laaxumreeks en de Friese werkelijkheid die de grondstof vormde voor het figuratieve deel van zijn oeuvre. Dan worden de Laaxum-doeken historiestukken.
Foto uit 2011 van mezelf
Foto uit 2016
Laaxum bestaat uit een boerenhuisje of tien. Friesland kent nog lege plekken; misschien is het in Laaxum wel het leegst. Het vishokje lijkt er te zijn weggemoffeld. De schuur is voorzien van stutbalken die op hun beurt ook hun beste tijd lijken te hebben gehad. De dakpannen, nog te zien op foto's uit 2009, zijn verdwenen. Al met al een klein wonder dat het nog niet is ingestort".

Tot zover het artikel van Joost Zwagerman.
Tegenwoordig staat er een metalen hek om de visafslag, omdat het bouwval een gevaar voor bezoekers is. Ik heb me voorgenomen om, zolang het gebouwtje er nog staat, dit verval vast te leggen. Misschien dat men in het kader van Friesland 2018, Leeuwarden Culturele Hoofdstad, het geld kan vinden om de Hang op te knappen.




Toen ik daar zat te tekenen kwam de enige visser van het dorp een praatje maken. Hij kende Utrecht uit zijn militaire diensttijd en vertelde dat er vaak mensen naar de Hang kwamen kijken vanwege de schilderijen van Willem van Althuis.
Op de achtergrond de voormalige visafslag